Boycot van Israël is urgenter dan destijds van Zuid-Afrika, zegt anti-apartheid veteraan.
Farid Esack is hoogleraar Islamitische studies aan de Universiteit
van Johannesburg. Zijn spreekbeurten over de parallellen tussen de
Israëlische en de Zuid-Afrikaanse apartheid riepen heftige protesten op
van de zionistische lobby in Frankrijk met als gevolg dat hij niet mocht
spreken in
Parijs en
Toulouse.
Anti-racisme veteraan Esack heeft zich ook sterk gemaakt voor de
rechten van vrouwen en mensen met AIDS. Nelson Mandela benoemde hem tot
Commissaris voor Gendergelijkheid. Momenteel is hij voorzitter van BDS
Zuid-Afrika, een groep die de Palestijnse oproep voor boycot,
desinvestering en sancties tegen Israël ondersteunt.
Ik sprak met Esack over zijn spreekbeurten in Frankrijk.
Adri Nieuwhof: Je ging naar Frankrijk om
spreekbeurten te geven en een aantal keren werd dit je verboden. Kun je
ons vertellen wat er is gebeurd?
Farid Esack: Alle zeven universiteiten waar ik zou
spreken zijn zwaar onder druk gezet. Alleen de Sorbonne Universiteit in
Parijs legde mij een spreekverbod op. Deze universiteit voerde aan dat
zij dit om technische redenen deden, omdat de formulieren voor het
aanvragen van een ruimte onjuist waren ingevuld. De studenten probeerden
een week lang met de universiteit te onderhandelen om de fout te
herstellen, maar de universiteit weigerde dit.
Ik denk dat de Sorbonne het onjuist invullen van het formulier als
voorwendsel gebruikte. De studenten betoogden dat de studentenvakbond
deze formulieren al sinds jaren zo invulden; de universiteit heeft hen
in het verleden nooit op enige gemaakte fout gewezen. De enige
plausibele verklaring die wij konden bedenken was dat de druk van de
Unie van Joodse Studenten in Frankrijk achter mijn verbanning zat.
De burgemeester van Toulouse heeft mij ook een spreekverbod opgelegd
voor een openbare bijeenkomt in een lokale gemeentelijke zaal in
Toulouse op basis van dezelfde claims die in de brieven aan
universiteiten waren gebruikt. Deze kwamen er op neer dat ik
anti-semitisch ben en dat ik, als voorzitter van BDS Zuid-Afrika, steun
heb gegeven aan of heb aangezet tot gewelddadige protestacties in
Zuid-Afrika.
Wat er na het verbod gebeurd?
Het bleek dat de Sorbonne stilzwijgend met de politie was
overeengekomen dat ik buiten het hek bij de hoofdingang van de
universiteit zou mogen spreken. Er stonden ongeveer twintig
veiligheidsmensen voor mij die de toegang blokkeerden. Ik had activisten
links van mij en activisten rechts van mij. Maar het was heel apart dat
de plaatsvervangend Rector-Magnificus van de universiteit mij
verwelkomde en betreurde dat de universiteit mijn openbare lezing had
moeten verbieden. Hij bleef gedurende mijn lezing en bedankte me na
afloop.
In Toulouse hebben we ons ook tegen het verbod verzet. Ik sprak buiten, voor de zaal.
Pro-Israël en zionististische groepen vallen de BDS-beweging en haar
activisten regelmatig aan. Dit keer was jij het doelwit. Hoe beoordeel
jij zulke aanvallen?
Ze hebben een enorme tactische blunder begaan door mij aan te vallen
omdat BDS zeer betrokken is bij het verzet tegen alle vormen van
racisme, inclusief anti-semitisme. Maar in dit bijzondere geval hadden
ze te doen met iemand die zich zeer consequent had uitgesproken tegen
anti-semitisme. De afgelopen 25 jaar heb ik over het
anti-semitismevraagstuk gesproken, in het algemeen, maar ook in het
bijzonder in de moslimgemeenschap. Daarom schoten zoveel collega’s mij
te hulp.
Voor het gemak plaatst de pro-Israëllobby het BDS-verhaal in de
geschiedenis van Europees anti-semitisme, waar de nazi’s voor het eerst
met een oproep kwamen om joden te boycotten. Maar zij doet dit op een
zeer berekenende, strategische en manipulatieve manier.
Diezelfde zionisten bijvoorbeeld, zowel in Europa maar in het
bijzonder in Israël, zouden maar al te graag oproepen tot sancties tegen
Iran. Dan zeggen zij geen woord over de schade die het veroorzaakt voor
het Iraanse volk. Alleen als het om joden gaat wordt het verhaal van
het anti-semitisme van de nazi’s erbij gehaald.
Dezelfde Europeanen die ons beschuldigen en zich op de redenering van
het anti-semitisme van de nazi’s beroepen, deze zelfde Europeanen
zullen graag santies opleggen aan Rusland vanwege de vermeende Russische
manoeuvres in Oekraïene. Dezelfde landen zijn unaniem voor het
instellen van sancties tegen bijvoorbeeld Noord-Korea en Zimbabwe.
Dezelfde Verenigde Staten die het argument van anti-semitisme gebruiken
hebben vijtig jaar lang sancties opgelegd aan Cuba.
Dus er is niets principieels aan hun argument. Het is gewoon een
sluw, technisch instrument van de kant van de zionistische lobby om een
beroep te doen op het schuldgevoel van de Europeanen en andere
westerlingen voor een misdrijf dat is gepleegd door Europeanen tegen
andere Europeanen. Dit heeft niets te maken met de Palestijnen.
Ons boycotverhaal, dat weten zij heel goed, valt in een linkse
traditie, in een progressieve traditie. Bijvoorbeeld, op een liberaal
niveau, van het kiezen voor producten met een fair-trade label, waarbij
je kiest voor het kopen van producten waar een maximaal bedrag van de
winst naar de boeren gaat. Door voor fair trade te kiezen, boycot je een
ander product waarvan de winst maximaal is voor de tussenhandel,
kapitalistische uitbuiters en zakenlieden aan het eind van de
voedselketen.
Of wanneer een vegetariër besluit geen vlees te eten, om vlees te
boycotten, heeft de vegetariër niets tegen de boer. De vegetariër maakt
een ethische keuze om niet mee te doen aan de wreedheden die dieren
worden aangedaan. De vegetariër is een boycot-, desinvestering- en
sancties-activist rond de wreedheid die dieren wordt aangedaan.
Dus de BDS-beweging is in een progressief, humanistisch, links debat
gepositioneerd. Het heeft niets te maken met het nazi-debat. De
pro-Israël lobby weet dit verdomd goed. Het is gewoon een kwestie van
opportunisme en het spelen van de schuldkaart bij Europa en de Verenigde
Staten.
Hoe beoordeel je de rol van de BDS-beweging tegen
Israël in vergelijking met het BDS-activisme tegen het apartheidsregime
in Zuid-Afrika?
De Zuid-Afrikaanse strijd werd pas sexy in de laatste vijf jaar voor
het einde van apartheid. En Mandela werd pas sexy toen hij vrij kwamen
en de verzoener werd. Maar BDS was er al 25 jaar daarvoor. Dit jaar
vieren we tien jaar BDS tegen Israël. Het is veel verder ontwikkeld,
heeft veel meer overwinningen behaald dan wat de anti-apartheidsbeweging
had bereikt toen die tien jaar oud was.
Een ander verschil is dat Zuid-Afrika nooit de import van alle witte
rassen uit de wereld naar Zuid-Afrika als project had. BDS heeft nu te
maken met een beweging die de invoer van andere kolonisten uit andere
delen van de wereld als haar voornaamste project heeft. In Zuid-Afrika
hadden we te maken met een gevestigd kolonialisme. In het geval van
Israël heb je te maken met een kolonialisme dat maar doorgaat, dat elke
dag weer meer wordt verankerd. De aard van de vijand wordt steeds erger;
de omvang van zijn wreedheid en zijn vastberadenheid nemen elke dag
toe.
Als BDS-beweging worden we met uitdagingen geconfronteeerd. Anders
dan in Zuid-Afrika, waar we te maken hadden met een duidelijk gefocuste
bevrijdingsbeweging, zijn de krachten voor bevrijding in Palestina meer
opgedeeld. Je hebt er het equivalent van de Zuid-Afrikaanse
thuislandregeringen die nog net doen alsof zij bevrijdingsbewegingen
zijn, terwijl zij zich al verkocht hebben. Dan heb je zeer grote
bevrijdingsbewegingen, het gehele maatschappelijke middenveld en in
theorie de politieke partijen die tot BDS hebben opgeroepen.
Na de Arabische lente is de solidariteit van de frontlijnstaten met
de Palestijnen volledig ingestort. In Zuid-Afrika konden wij op steun
rekenen – in verschillende gradaties – van alle omliggende landen
behalve Malawi. Palestina wordt omringd door collaborerende regimes die
zich verkocht hebben aan het Westen. Niet alleen kunnen we van hen geen
steun verwachten, integendeel, in sommige gevallen, bijvoorbeeld Egypte
en Saoedi-Arabië, zijn ze in feite toegetreden tot de kampen van de
vijand en werken zij actief samen met de Israëlische staat aan de
vernieting van de verzetsbeweging.
Dit maakt de urgentie en de noodzaak van een BDS-beweging veel belangrijker dan het in het geval van apartheid Zuid-Afrika was.
Vanwege de BDS-successen heeft de Israeli lobby hun acties
opgeschroefd. Met elke overwinning die we hebben bereikt, creëren we
meer werk voor onszelf. Het is nu de uitdaging om de brede steun die we
in de meeste landen hebben, kunnen omzetten in een uitbreiding van het
aantal activisten die willen meehelpen aan de grotere taak en grotere
urgentie die voor ons ligt.
Dit artikel verscheen eerder op The Electronic Intifada en is door de auteur vertaald voor Jaffadok.
