donderdag 5 mei 2016

VRIJHEID IS NIET VANZELFSPREKEND, VRIJHEID MAAK JE MET ELKAAR

--------------------------------------------------------------------------------------------

En hier de speech van Jaap Hamburger op 1 mei zoals uitgesproken bij De Dokwerker in Amsterdam, maar eigenlijk ook zeer passend bij de 5e mei en op alle dagen van het jaar:

Dames en heren, en allen die hier gekomen zijn op deze 1e mei, een dag met een lange, eerbiedwaardige traditie, welkom. U bent gekomen voor echte banen, echte banen, in plaats van wegwerpbanen, echte arbeidsovereenkomsten in plaats van tijdelijke contracten, echte salarissen waarop u een toekomst kunt bouwen, in plaats van een betaling die morgen kan stoppen omdat de werkgever zijn bedrijf omgooit. Weet u thuis op het Jonas Daniel Meijerplein, bij De Dokwerker. Hij kijkt over u uit, en ik zie dat hij trots op u is.

De FNV heeft mij gevraagd u iets te vertellen over de geschiedenis van dit stoere en onverzettelijke beeld van de beeldhouwer Mari Andriessen, dat hier staat alsof het nooit anders geweest is, alsof het beeld er eerder was dan het plein. Maar zo is het niet gegaan. Behalve over de geschiedenis van dit beeld en de reden dat het hier is geplaatst, meer dan een halve eeuw geleden, in 1952, heeft de FNV mij ook gevraagd om De Dokwerker vooral te verbinden met het heden, met Nederland en Europa anno 2016.

Hoe is dat beeld hier gekomen? Ik moet u op deze zonnige dag 75 jaar mee terugnemen, naar 1941, naar de duistere dagen van de Duitse bezetting. Waar wij nu staan, was toen deel van de Amsterdamse Jodenbuurt, en de bezetter was nooit ver weg. Joden werden getreiterd, hun spullen werden afgepakt, zij werden buiten de wet geplaatst en aangevallen.

Ik citeer uit de Wikipedia: “ een groep van de  WA, de WeerbaarheidsAfdeling van de NSB, ging in de vroege avond van 11 februari 1941 marcherend en zingend naar het  Waterlooplein om joden in elkaar te slaan. Een communistische knokploeg werd gewaarschuwd en kwam de joden te hulp. De knokploeg brak opslagplaatsen rond het Waterlooplein open om zich te bewapenen met ijzeren voorwerpen die als knuppels gebruikt konden worden en het kwam tot een treffen. Men sloeg op elkaar in met onder andere wapenstokken, ploertendoders en ijzeren staven. Ook werd de WA aangevallen met flessen bleekwater. Na afloop van het gevecht, dat slechts enkele minuten geduurd heeft, bleef WA-man Hendrik Koot op straat liggen. Hij bleek buiten bewustzijn te zijn geraakt. Hij werd naar het  Binnengasthuis vervoerd en overleed daar drie dagen later.” 

Na nog weer een ander ‘ incident’ , in een ijssalon in de van Woustraat, werd op 22 en 23 februari hier in deze omgeving op joden gejaagd; ze warden van hun fietsen geslagen, van de straat geplukt, uit hun huizen gehaald; 427 werden er gevangen,  louter mannen, zij werden mishandeld en via het nu bijna vergeten kamp Schoorl naar de concentratie-kampen Mauthausen en Buchenwald gedeporteerd, waar zij allen op twee na zijn gestorven.
Tragisch, tot op het bot misdadig zelfs maar wat, zult u vragen heeft dit alles te maken met ‘echte banen’? Daarvoor zijn wij immers hier gekomen! Zeker, maar let op! De razzia’s van februari 1941 werden enkele dagen later mede aanleiding tot wat de Februaristaking is gaan heten. De ondergrondse Communistische Partij Nederland riep deze staking uit, niet alleen, maar wel zeker óók uit solidariteit met de twee dagen eerder opgepakte joodse mannen. Duizenden mensen gaven gehoor aan de oproep en gingen de straat op, van trambestuurders en reinigingspersoneel van de gemeente, tot de meisjes en de dames van sommige warenhuizen, hier in Amsterdam, daarna in Utrecht en in het Gooi.
De Dokwerker is het na-oorlogse monument ter nagedachtenis aan deze Februaristaking 1941; hij staat hier voor hen allen, het beeld drukt de gedachte uit dat er tijden zijn dat de enige fatsoenlijke houding die overblijft luidt: ‘nee, ik doe niet mee’. De staking van toen wordt hier op dit plein tot vandaag de dag jaarlijks uit respect en bewondering door een paar duizend mensen herdacht.
De gebeurtenissen uit Februari 1941 leren ons een actuele les:  optreden is geboden, waar onrecht plaatsvindt.
Want er kan gebrek zijn aan alles, aan één ding helaas nooit, onrecht is altijd overvloedig aanwezig. Dan moet jullie stem, de mijne, dan moet onze stem gehoord worden. ‘Nee, wij doen niet mee’.

En precies daarvoor zijn jullie nu ook hier bijeen! Elke tijd zijn eigen onrecht, en dat van onze tijd is onder andere dit: het degraderen van arbeid tot een opeenvolging van onzekere baantjes, het inzetten van mensen slechts zolang als ze te gebruiken zijn, en ze dan de deur wijzen. Arbeid als gunst in plaats van als recht.  Dat is een aantasting van de menselijke waardigheid. ‘En nee, daar doen wij niet aan mee.’

De basis van de menselijke verhoudingen zou, in alle simpelheid, moeten zijn: ‘wat gij niet wilt dat u geschiedt, doe dat ook een ander niet’. De ‘gulden regel’ heet dat. Maar het is van alle tijden dat mensen er aan herinnerd moeten worden dat hun medemensen niet anders zijn dan zij, maar slechts een andere verschijningsvorm van henzelf.

Als wij daarom verder kijken dan ons eigenbelang, waarvoor wij hier staan,  -en terecht - dan zien wij nog iets anders: dan zien wij dat onze landen als een magneet mensen aantrekken die vluchten voor oorlog en doodsgevaar, of die de dreigingen, de troosteloze uitzichtloosheid en de achterstelling in hun eigen land willen inruilen voor het uitzicht op een menswaardiger leven hier, waar zij hard voor willen werken

Dat ‘ verder kijken dan het eigen belang’  is nu ook precies wat belichaamd is in de Februaristaking. De organisatoren en deelnemers van toen gingen een fundamentele grens over, de grens van het eigen belang. Toen zij zagen en begrepen dat anderen ‘ de gulden regel’  voor hun ogen schonden, door medemensen uit hun midden te isoleren, te vernederen, te arresteren en weg te voeren, toen besloten de stakers van februari 1941 daartegen in verzet te komen. ‘ Nee’ , zeiden zij, ‘nee, wij doen niet mee.’

Zulk verzet gaat verder dan het persoonlijk leven. Het gaat over het opkomen, hoog houden en naleven van kernwaarden, het woord dat wij zoveel moeten horen de laatste tijd, van politici en mooipraters die ons maar niet kunnen overtuigen, omdat zij opportunistisch sollen met de waarden die zij ons met een heilig gezicht voorhouden.

Veel te weinig ferm en uitgesproken zijn zij ook, als Nederlanders met ‘roots’ van elders worden achtergesteld of als zekere politici hen en hun geloof verantwoordelijk stellen voor ongeveer alles wat er scheef of mis in Nederland.
De communistische voorlieden die de Februaristaking organiseerden, waren  lieden uit een stuk, net als de Dokwerker. Zij maakten geen onderscheid.
Beginselen niet alleen belijden, maar er ook naar handelen en zeker onder omstandigheden van bezetting en dictatuur die levensbedreigend zijn, dat is wat die stakers in mijn ogen absolute helden maakt. Maar evengoed ben ik vol bewondering voor al die 100-en zo niet 1000-en jonge mensen die niet hun loopbaan op de eerste plaats stellen, maar die naar Calais zijn gegaan, naar de Italiaanse kust, of die naar de Griekse eilanden voor de Turkse kust zijn getrokken om zich daar te ontfermen over de ongetelde tien- en honderdduizenden die in hun nood onze kant op komen. Ook voor hun staat de Dokwerker hier. 

Ik wil mij van hier als voorzitter van Een Ander Joods Geluid ook richten tot de leiding van de FNV. FNV leden verenigd in de AbvaKabo werkgroep Palestina hebben in september 2013 goede plannen gepresenteerd om iets te ondernemen tegen het grote en niet-aflatende onrecht dat de Israëlische bezetting van Palestina voor Palestijnen betekent; FNV bestuur, laat uw koudwatervrees varen en pak dit thema op, overeenkomstig de voorstellen van de Palestinawerkgroep. Ook al bent het niet met alles eens, overwin uw aarzelingen, toon moed, laat uw stem horen. U kunt iets betekenen voor Palestijnse bonden en maatschappelijke organisaties, zij smachten naar uw steun. Ook de Dokwerker wacht op u.

Maar dames en heren, hij staat hier ook voor u, als u in een lange traditie, mede gedragen door de FNV en zijn voorlopers, opkomt voor ‘ de bevrijding van de arbeid.’ Dat gevecht is immers nooit definitief gewonnen. In een neo-liberale, gedereguleerde maatschappij, waar de dominante krachten aan de kant staan van het grote geld en vice versa, waar een steeds geringer deel van het national inkomen naar de burger en zijn collectieve belangen gaat, en een steeds groter deel naar bedrijven en een kleine maar puissant rijke bovenlaag, een samenleving waar u en ik opgeslokt dreigen te worden door alles wat uit het niets opeens ‘onze eigen verantwoordelijkheid’ heet, in zo’n samenleving niet alleen opkomen voor jezelf, maar ook voor verandering, en voor anderen, zoals bijvoorbeeld de schoonmakers gedaan hebben met hun acties, en de politie, dat dwingt respect en bewondering af, en verdient ons aller steun.

De Dokwerker gaat u voor: laat u niet intimideren, sta pal voor uw zaak, laat luid en duidelijk uw stem horen tegen degenen die u en anderen in hun belang klein willen houden: ‘nee, daar doen wij niet aan mee!’ 

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen

Opmerking: alleen leden van deze blog kunnen een reactie plaatsen.